Opublikowano: 29.01.2026 11:41
Nowe życie terenów postindustrialnych w Warszawie - artykuł dr Marii Arno
W ostatnich latach w Warszawie obserwuje się rozwój licznych wielofunkcyjnych kompleksów powstających na terenach dawnych zakładów przemysłowych. Zjawisku przyjrzała się dr inż. arch. Maria Arno, autorka artykułu „Integrating Museum Narratives in the Adaptation of Post-Industrial Heritage to Multifunctional Buildings in Warsaw, Poland”, który ukazał się w piśmie Muzeologia a Kulturne Dedicstvo.
– Moimi zainteresowaniami naukowym są adaptacja dziedzictwa architektonicznego do nowych funkcji w obliczu współczesnych wyzwań społecznych, urbanistycznych i religijnych, z uwzględnieniem zachowania tożsamości miejsc i ich wartości kulturowych, a także ochrona dziedzictwa architektonicznego, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa religijnego. Również konflikty i wyzwania związane z desakralizacją obiektów sakralnych, w tym napięcia pomiędzy potrzebami ochrony zabytków a oczekiwaniami wspólnot religijnych – mówi dr inż. arch. Maria Arno z Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. – Obecnie zajmuję się zagadnieniami adaptacji obiektów poprzemysłowych, militarnych do nowej funkcji.
Trzy wyjątkowe miejsca na mapie Warszawy
Autorka w swoim artykule analizuje trzy kluczowe projekty rewitalizacji terenów poprzemysłowych w Warszawie, które w udany sposób łączą współczesne rozwiązania architektoniczne z pamięcią o historycznych funkcjach przemysłowych tych obszarów. Na wstępie prac dr Arno ustaliła 3 kluczowe kryteria wyboru analizowanych lokacji: zakres terytorialny (lokalizacja w Warszawie), zakres czasowy (budynki musiały zostać rozbudowane lub zaadaptowane w ciągu ostatniej dekady) oraz ograniczenie badawcze (analizowane budynki to zabytki powstałe pod koniec XIX lub na początku XX wieku i charakteryzujące się wspólnymi cechami architektonicznymi).
Przedmiotem analizy w artykule są: Centrum Praskie Koneser, Elektrownia Powiśle oraz Fabryka Norblina. Każdy z projektów pokazuje, w jaki sposób współczesna architektura może współistnieć z elementami historycznymi, tworząc przestrzenie, które oddają szacunek przeszłości, a jednocześnie odpowiadają na potrzeby współczesnego życia miejskiego. Celem dr Arno było przedstawienie przykładów adaptacji terenów i budynków poprzemysłowych do ról wielofunkcyjnych przy jednoczesnym zachowaniu ich narracji industrialnej, w tym tworzenia muzeów lub muzeów plenerowych w tych przestrzeniach. Zakładanie muzeów lub zachowywanie elementów i konotacji przemysłowych stanowi sposób ochrony warszawskiego dziedzictwa przemysłowego oraz zachowania symboli industrialnych w krajobrazie, które stały się integralną częścią tożsamości stolicy.
Inwestycje, które opisuje dr Arno, wykorzystują relikty historycznej architektury industrialnej, świadomie odwołując się do przemysłowej przeszłości tych miejsc. Pomimo silnej presji inwestycyjnej, wysokich cen gruntów oraz rosnących kosztów realizacji, coraz większa liczba inwestorów dostrzega znaczenie zachowania fragmentów, a niekiedy nawet całych zespołów, dawnej zabudowy poprzemysłowej. Zrewitalizowane obszary pełnią nie tylko funkcje mieszkaniowe, komercyjne i kulturalne, lecz także stanowią swoiste „żywe pomniki” dziedzictwa przemysłowego miasta. Tym samym przyczyniają się do przekształcania krajobrazu urbanistycznego Warszawy, inicjując wartościowy dialog pomiędzy historią a nowoczesnością.
Autorka przeanalizowała także, czy pamięć o pierwotnej funkcji budynku została zachowana, czy przekazywana przez obiekt historia pozostaje czytelna oraz czy istotne elementy odwołujące się do jego dawnego użytkowania zostały zachowane. Badania obejmowały pogłębioną analizę wartości i właściwości adaptowanego obiektu. Analiza fizycznego wymiaru projektu doprowadziła tym samym do refleksji nad niematerialnymi aspektami architektury.
Zmiana to też wyzwania
Analiza tych trzech projektów rewitalizacyjnych, jak pisze autorka, uwidacznia również wyzwania i negatywne zjawiska, takie jak zanikanie tradycyjnych miejskich przestrzeni publicznych, ich prywatyzacja, a w konsekwencji komercjalizacja. Nadmierna estetyzacja historycznych obiektów i zespołów może z kolei prowadzić do utraty ich wartości historycznej. Adaptacja dziedzictwa architektonicznego do nowych funkcji rodzi konflikt pomiędzy wartością kulturową (historyczną) a wartością funkcjonalną (ekonomiczną).
– Wprowadzanie nowych podziałów i rozbudów skutkuje utratą spójności przestrzennej zespołów. Istotne jest zachowanie właściwych proporcji i relacji pomiędzy oryginalną tkanką architektoniczną a nowymi interwencjami, tak aby nowe elementy nie dominowały nad pierwotnym charakterem miejsca. Kluczowe znaczenie ma również poszanowanie materialnego dziedzictwa historycznej substancji – pisze dr Maria Arno w pracy.
Jak pisze dr Maria Arno, w adaptacji dziedzictwa postindustrialnego do nowych funkcji kluczowe jest podejście holistyczne, które chroni zarówno historyczną substancję, jak i kontekst kulturowy. Idealna interwencja wnosi nową wartość, zachowując jednocześnie pierwotną funkcję i znaczenie budynku, zapewniając, że pozostaje on świadectwem przeszłości. Należy zachować historyczne, kulturowe i społeczne znaczenie budynku oraz jego miejsce w krajobrazie miejskim. Wymaga to współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym władzami, środowiskiem akademickim i lokalnymi społecznościami. Szczególną uwagę należy zwrócić na pozostałości wyposażenia produkcyjnego, takie jak urządzenia, maszyny, suwnice, środki transportu, instalacje techniczne, stropy techniczne, kanały oraz konstrukcje montażowe. Głównym celem ich zachowania nie powinien być aspekt estetyczny, lecz zrozumienie pierwotnej funkcji produkcyjnej obiektu.
Autorka zwraca też uwagę na zjawiska gentryfikacji i komercjalizacji. Te negatywne zjawiska podkreślają potrzebę ostrożnego i zrównoważonego planowania przekształceń terenów poprzemysłowych, tak aby zachować ich znaczenie historyczne przy jednoczesnym dostosowaniu do współczesnych potrzeb.
Artykuł „Integrating Museum Narratives in the Adaptation of Post-Industrial Heritage to Multifunctional Buildings in Warsaw, Poland” powstał w trakcie realizacji grantu RND nr 504/05011/1010/43.012532 pt. Adaptive Reuse Architecture 05.05.2025-30.09.2026. Można go przeczytać tutaj.
Podobne tematy: