Znak Politechniki Warszawskiej

Józef Kosacki – inżynier na frontach II wojny światowej

Studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej rozpoczął w 1928 roku, tytuł inżyniera elektryka otrzymał 5 lat później. Najważniejszy egzamin w życiu był jednak przed nim. Jego wykrywacz min był istotnym wkładem w zwycięstwo aliantów podczas II wojny światowej.

Mine Detector (Polish) Mark I w użyciu w Afryce Północnej w 1942 roku

Mine Detector (Polish) Mark I w użyciu w Afryce Północnej w 1942 roku, źr. Imperial War Museum, Wikipedia/dp

Józef Kosacki po studiach na Politechnice Warszawskiej rozpoczął służbę wojskową. Do wybuchu wojny pracował w Państwowym Instytucie Telekomunikacyjnym. Już na początku kampanii wrześniowej, 4 września 1939 roku, zgłosił się do wojska. Pełnił służbę w Grupie Technicznej w Oddziale Specjalnym Łączności. Podczas obrony stolicy uruchomił uszkodzoną radiostację Warszawa II, przez którą prezydent miasta Stefan Starzyński, do ostatnich chwil obrony Warszawy, nadawał dramatyczne komunikaty do mieszkańców.

Kosacki został internowany na Węgrzech. Z obozu uciekł do Paryża w grudniu 1939 roku. Tam zaciągnął się do Polskich Sił Zbrojnych. Po upadku Francji udał się do Anglii, gdzie pracował w Centrum Wyszkolenia Łączności.

Dyplom ukończenia studiów, źr. Dział Ewidencji Studentów PW

Konkurs na wykrywacz min

Ze względu na ogromną liczbę ofiar wskutek wybuchów minowych, we wrześniu 1941 roku brytyjskie Ministerstwo Zaopatrzenia ogłosiło konkurs na zbudowanie wykrywacza min. Por. Józef Kosacki na co dzień szkolił żołnierzy z podstaw radiotelegrafii, a po godzinach skonstruował w trzy miesiące (z pomocą sierż. Andrzeja Gabrosia) wykrywacz min.

Zgłoszone do konkursu urządzenia przetestowano w terenie. W Centrum Wyszkolenia Saperów w Ripon (Yorkshire) rozrzucono w trawie monety. Józef Kosacki, dzięki swojej konstrukcji odkrył wszystkie monety w rewelacyjnym czasie, zostawiając daleko w tyle sześciu brytyjskich konstruktorów.

W ten sposób na frontach II wojny światowej pojawił się Mine Detector Polish Mark I. Ważył 14 kilogramów i był obsługiwany przez jedną osobę. O jego skuteczności świadczą liczby: dziewięciu saperów z trzema polskimi wykrywaczami mogło w ciągu godziny oczyścić z min przejazd szerokości dwóch czołgów na odległość 400 m. Pomysł Józefa Kosackiego nie został opatentowany – przekazał go bezpłatnie Brytyjczykom – za co podobno otrzymał podziękowania od samego króla Jerzego VI.

Józef Kosacki, źr. www.witi.wroc.pl

Na frontach całego świata

Wykrywacz min konstrukcji Kosackiego był pierwszym elektronicznym urządzeniem na wyposażeniu żołnierza. Jak działa to urządzenie? Zasada działania urządzenia oparta jest na wykorzystaniu mostka elektrycznego, którego równowaga jest zakłócana, gdy urządzenie zbliżane jest do metalowego przedmiotu. Zmiana indukcyjności cewki powoduje zmianę częstotliwości drgań elektrycznych. Te po porównaniu z częstotliwością wzorcową są wzmacniane, co jest wyraźnie słyszalne w słuchawkach urządzenia jako wzrost natężenia dźwięku i zmiana częstotliwości.

Ręczny wykrywacz min był prawdziwą rewolucją na polach bitew II wojny światowej. Po raz pierwszy na szerszą skalę wykorzystano go w 1942 roku w czasie bitwy pod El Alamein (w Afryce Północnej). Dzięki użyciu 500 urządzeń wojska brytyjskie błyskawicznie wykonały przejścia przez niemieckie pola minowe – w ciągu jednej nocy żołnierze pokonali pole minowe o szerokości 4 km i długości 10 km – w ten sposób obchodząc pozycję przeciwnika.

Kariera po wojnie

Wykrywacze skonstruowane na podstawie urządzenia Józefa Kosackiego produkowane są do dziś. W Wojsku Polskim znane są pod nazwami W-2-P, W-3-P, W-4-P oraz WM-1, a poszczególne typy różnią się detalami konstrukcyjnymi i parametrami technicznymi. Konstrukcja polskiego wykrywacza min była tak dobra, że wiele armii używało go jeszcze przez 50 lat po wojnie – ostatnio wykorzystano go podczas wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku.

Po wojnie Józef Kosacki pracował w Stacji Badawczej Poczty Brytyjskiej w Londynie, projektując zaawansowane systemy telekomunikacyjne. Do kraju wrócił wiosną 1947 roku. Wznowił wówczas pracę w Przemysłowym Instytucie Telekomunikacji.  Od 1956 roku pracował w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku k. Warszawy, gdzie aż do przejścia na emeryturę w 1976 roku był kierownikiem Zakładu Elektroniki. Równolegle był również Kierownikiem Katedry Urządzeń Łączności Przewodowej Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Zmarł w 1990 roku, wieku 81 lat.

 

Monika Bukowska

Biuro ds. Promocji i Informacji

____________

Na podstawie:

Wykrywacz min typu polskiego, Muzeum Wojska Polskiego, http://www.muzeumwp.pl/emwpaedia/wykrywacz-min-typu-polskiego.php, dostęp: 5.05.2016.

Polish Mine Detector, Muzeum Wirtualne im. Władysława Piotrkowskiego, http://wirtualnelapy.pl/index&id=32, dostęp: 5.05.2016.