Znak Politechniki Warszawskiej

JD-2 – przedwojenne innowacje na PW

W grudniu 1925 roku Sekcja Lotnicza Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej utworzyła swoje warsztaty lotnicze. Mieściły się one w podziemiach Nowej Kreślarni, a montaż odbywał się w bramie Gmachu Chemii na Politechnice. To tutaj skonstruowano JD-2, pierwszy samolot sportowy, wykonany w kilku egzemplarzach.

Startujący samolot

Awionetka JD-2 na lotnisku w Katowicach, źr. NAC, Wikipedia/dp

Jerzy Drzewiecki studia na Politechnice Warszawskiej rozpoczął 1 października 1921 roku. Już jako student został członkiem Akademickiego Aeroklubu Warszawskiego, gdzie przeszedł przeszkolenie lotnicze. Na lotnika pasował go ówczesny kierownik aeroklubu prof. Jan Pruszkowski, rektor Akademii Sztuk Pięknych.

Co ciekawe, zgodnie z zwyczajem młody pilot otrzymał herb lotniczy "Bysio", który przedstawiał głowę byka zionącego ogniem. Pierwszą maszyną, którą w 1924 roku skonstruował Drzewiecki był szybowiec. Rok później w Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów PW zaprojektował swój pierwszy samolot silnikowy – JD-2, który został nazwany od inicjałów konstruktora.

Świadectwo urodzenia w j. rosyjskim

Świadectwo urodzenia Jerzego Drzewieckiego, źr. archiwum Działu Ewidencji Studentów PW

Własnoręcznie zrobiony samolot

Była to już druga konstrukcja Drzewieckiego. Sekcja Lotnicza Koła Mechaników Studentów PW pod koniec 1924 roku otrzymała dwa silniki Anzani o mocy 45 KM. Kiedy w 1925 roku do koła dołączył Jerzy Drzewiecki, rozpoczął pracę nad projektem samolotu do posiadanego silnika. Zastana przez Drzewieckiego sytuacja stała się dla niego inspiracją przy konstruowaniu – samolot powinien być tak zaprojektowany, aby można go złożyć własnoręcznie z powszechnie dostępnych materiałów. Prototyp JD-2, nazwany od inicjałów projektanta, powstał pod kierunkiem Antoniego Kocjana w 1926 roku.

Podstawę dwumiejscowego samolotu JD-2 stanowiła drewniana konstrukcja. Metalowe okucia zlecono wytwórniom lotniczym PWS i CWL, a przebadano go w nowo powstałym Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa (dzisiejszy Instytut Lotnictwa). Pierwszy lot maszyny odbył na mokotowskim lotnisku por. pil. Kazimierz Kalina. Lot okazał się dla niego tragiczny. Z powodu złego umiejscowienia przewodów paliwowych maszyna zapaliła się podczas lądowania. Pilot z poparzeniami trafił do szpitala, jednak nie przesądziło to o końcu historii JD-2. Pilot wydał ostatecznie dobrą opinię o maszynie i rozpoczęła się praca nad kolejnymi egzemplarzami.

Awionetka JD-2 zbudowana w 1927 roku kupiona przez kpt. Babińskiego (24.05.1933), źr. NAC, Wikipedia/dp

Kolejne konstrukcje

Następny JD-2 w październiku 1927 roku zajął I miejsce w I Krajowym Konkursie Awionetek. W latach 1929-1930 Sekcja Lotnicza Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej zbudowała kolejne 4 samoloty tego typu w wersji JD-2bis.

Jerzy Drzewiecki wraz ze Stanisławem Rogalskim i Stanisławem Wigurą zaprojektowali w latach 1927-1928 samolot sportowy RWD-1 (nazwany znów od pierwszych liter nazwisk konstruktorów). Samolot ten, oblatany w 1928 roku, został wyróżniony w II Krajowym Konkursie Awionetek za oryginalną konstrukcję. Tak zaczęła się wieloletnia współpraca zespołu: Rogalski, Wigura i Drzewiecki.

Doświadczalne Warsztaty Lotnicze

Jerzy Drzewiecki 9 grudnia 1929 roku uzyskał tytuł inżyniera na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Warsztaty Sekcji Lotniczej przeniosły się w 1930 roku z Politechniki na Okęcie, by trzy lata później przekształcić się w spółkę Doświadczalne Warsztaty Lotnicze.

Drzewiecki był głównym konstruktorem DWL, latał też na prototypach samolotów. Podczas lotu na RWD-6 miał wypadek – urwały się skrzydła samolotu, lecz pilot wyszedł z niego tylko lekko ranny. Z kolei na RWD-7 Drzewiecki razem z Jerzym Wędrychowskim ustanowili międzynarodowy rekord prędkości w II klasie samolotów turystycznych uzyskując prędkość 178 km/h, zaś z Kocjanem rekord uzyskując 6023 m.

inżynierowie przy samolocie typu RWD

Inżynierowie Jerzy Drzewiecki i Jerzy Wędrychowski przy samolocie RWD-7, źr. „Lotnicza Polska” (1937), Wikipedia/dp

Łącznie w Warsztatach Sekcji Lotniczej i DWL zbudowano w latach 1926-1939 ok. 314 egz. samolotów RWD, kolejne 540 w innych wytwórniach w kraju oraz za granicą, w Estonii i Jugosławii - ok. 850 samolotów. Samoloty RWD-8 były podstawowym sprzętem szkolnym polskiego lotnictwa sportowego i wojskowego w latach 30-tych. To na konstrukcjach, które wyszły m.in. spod ręki Jerzego Drzewieckiego wyszkoliła się większość pilotów biorących udział w II wojnie światowej.

Z Politechniki na plan filmowy

LD-2 charakteryzował się wrażliwością na podmuchy wiatru przy dużej prędkości i zwalanie się po tym w korkociąg. Dlatego pilot wyszkolony na samolocie bardziej statecznym mógł mieć problemy z opanowaniem maszyny projektu Drzewieckiego.

W latach 30-stych konstrukcja ta była na tyle archaiczna, że nie mogła na równych prawach konkurować z najnowszymi wówczas maszynami sportowymi. Jeden z egzemplarzy kupił znany pilot Zbigniew Babiński, wyremontował i używał do lotów turystycznych. Na kadłubie wypisywał nazwy kolejnych miast, w których wylądował LD-2. Latem 1937 roku ten sam egzemplarz wykorzystano w filmie "Dziewczyna szuka miłości".

Monika Bukowska

Biuro ds. Promocji i Informacji

__________________

Na podstawie:

Jak feniks z popiołów – niezwykła historia JD-2, http://ilot90.pl/jd-2/, dostęp: 01.03.2016.

Jerzy Drzewiecki – konstruktor, który uskrzydlił Polskę, http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/1441853,Jerzy-Drzewiecki-konstruktor-ktory-uskrzydlil-Polske, dostęp: 01.03.2016

Portal Samolotypolskie.pl, http://www.samolotypolskie.pl/samoloty/882/126/Drzewiecki-Jerzy-Jan2, dostęp 01.03.2016.